Birinci Dönem Anadolu Beylikleri Hangileridir?

Pazartesi, 03 Ara 2012 yorum ekle yorumlara git

anadolu beylikleri

Birinci Dönem Anadolu Beylikleri Hangileridir? Alp Arslan Anadolu’yu fethetmekle görevlendirdiği Türkmen beylerine, ele geçirdikleri yerleri yurt olarak verdi. Bu beyliklerin çoğu da Alp Arslan‘ın ordusunda görev almış bu Türkmen beylerince kuruldu. Bu beylikler, Büyük Selçuklu Devleti’ne bağlıydı, ama bağımsız yönetiliyordu. 13. yüzyılda Anadolu’nun büyük bölümüne egemen olan Anadolu Selçukluları bu beyliklerle zaman zaman çatışmış, birçoğunun topraklarını ele geçirmiştir.

Birinci Dönem Anadolu Beylikleri’nin kurulduğu yerler ve egemenlik süreleri tabloda gösterilmiştir.

Birinci Dönem Anadolu Beylikleri Hangileridir?

Çaka Beyliği

Çaka Bey Devleti, 1081 yılında İzmir’de kurulmuştur. Kurucusu Çaka Bey’dir. 1093 yılında bizanslılar tarafından yıkıldı. Böylece Batı Anadolu’daki ilk Türk egemenliği sona ermiş oldu. Çaka Beyliği, İzmir’de kurulduğu için birçok deniz faaliyeti gerçekleştirmiş, deniz savaşlarında önemli rol oynamıştır. Ayrıca ilk Türk denizci devlettir. Çaka Bey’in Çanakkale bölgesini ele geçirmesinden sonra, kendi egemenliği adına endişelenen damadı Birinci Kılıçarslan, Kendi Ülkesine Saldıracak Diye Korkarak Çaka Bey’i öldürtmüş ve bu beyliğe son vermiştir.

Çaka Bey Devleti, Batı Anadolu’da İslam’la tanıştıktan sonra gelişen Türk hükümdarlıkları devrinde bulunması açısından önemlidir. Çünkü, Avrupa’nın doğusunda ve bu bölgelerde daha önceleri, Roma Devleti ve ayrılmadan sonra Doğu Roma Devleti (Bizans) sınırları içinde yaşayan Müslüman olmayan Türk boyları mevcuttu. Çaka Bey Devleti gibi devlet yapılanmalarının önemi, sonraki devir Türk akınlarıyla gelişen Türk nüfusuyla devlet halini alabilmeleriydi.

Dilmaçoğulları Beyliği

Dilmaçoğulları Beyliği, 1085-1192 yılları arasında Bitlis ve Erzen’de (Batman-Kozluk-Oyuktaş Köyü-Yeşilyurt Mezraası) egemen olan Türk beyliği. Kurucusu, Büyük Selçuklu hükümdarı Alp Arslan’ın komutanlarından Dilmaç Mehmed Bey’dir (Hükümdarlığı: 1085-1104). Kuruluş döneminde Büyük Selçuklu Devleti’ne biçimsel bağlılığını sürdüren Dilmaçoğulları, Toğan Arslan döneminde (1104-37) en parlak yıllarını yaşadılar. Saltuklular ve Artuklular ile birlikte Haçlılara ve Gürcülere karşı savaştılar.

Beyliğin kurucusu Dilmaçoğlu Mehmed (Muhammed) Bey, Sultan Alp Arslan devrinde Bekçioğlu Afşın, Ahmed Şâh gibi Türkmen beyleri ile Bizans idaresindeki Anadolu’ya akınlarda bulunuyordu.

Malazgirt Savaşına (1071) da iştirak eden Dilmaçoğlu Mehmed Bey, daha sonra Selçuklu ordusunun Halep çevresinde gerçekleştirdiği fetihlere katıldı. 1085 yılında Diyar-ı Bekir (Diyarbakır) alındıktan sonra Bitlis ve Ahlat da Selçuklu kuvvetleri tarafından zaptedildi. Bitlis ve havalisi Mehmed Bey’in idaresine bırakılarak ona iktâ (kullanım hakkı) edildi. Bu suretle Dilmaçoğulları Beyliği kurulmuş oldu. Önce Kılıç Arslan’a, onun ölümünden sonra da Ermenşahlar’a (Ahlatşahlar) bağlandı. Togan Arslan daha sonra Artuklular’dan İl Gazî’ye tâbi olmuş ve bu hükümdarla beraber Haçlılara ve Gürcülere karşı savaşmıştı.

Hüsâmeddîn Kurt zamanında (1137-1143), Irak Selçuklu sultanı Mes’ûd, kardeşi Selçuk-şâh’a Ahlat, Malazgird ve Erzen bölgesini iktâ etmişti. 1138 Selçuk-şâh bu bölgeyi tahrip ettiği gibi, halkına da kötü davranmıştı. 1192 yılında Ermenşâhlardan Begtimur Bitlis’i zapt etti. Bundan sonra Dilmaçoğulları Beyliği Erzen ve havalisinde XIV. yüzyılına sonların kadar hüküm sürmüş, muhtemelen Akkoyunlular devrinde tarihe karışmıştır.

Danişmendliler Beyliği

Danişmentlilerin ilk önderi olan Danişmend Ahmet Gazi1063 yılından itibaren Selçuklu Sultanı Alparslan’ın hizmetine girmiş bir ‘seyyid’ komutandı. Malazgirt Savaşı’na da katılan Danişmend Gazi, zaferin kazanılmasında önemli rol oynadı. 1080 yılında Bizanslılardan Sivas’ı aldı ve Danişmentli Hanedanını kurdu.

Sivas’ı bir üs olarak kullanan Danişmend Gâzi; Çavuldur, Tursan, Kara Doğan, Osmancık, Iltekin ve Karatekin adlı emirleriyle Amasya, Tokat, Niksar, Kayseri, Zamantı, Develi ve Çorum’u fethederek, beyliğine kattı. I. Haçlı seferi’nde başkenti İznik’i kaybederek Anadolu içlerine çekilen I. Kılıçarslan’ın yardımına koştu. I. Kılıçarslan’a Haçlılarla yaptığı Eskişehir Savaşı’nda destek sağladı. Haçlılar bu savaşı kazanarak Anadolu içlerine ilerlemeğe devam ettiler. Ancak Danişmendlilerin ve Anadolu’daki diğer Türk birliklerinin saldırıları sonucu Haçlı orduları kuvvetlerinin büyük bir bölümünü kaybettiler.

Danişmentliler 1100 yılında Bizans Devletinden bağımsız olan hüküm süren Malatya’yı kuşattılar. Antakya’yı ele geçirerek Antakya Prensliği’ni kurmuş olan Haçlı hükümdarı Tarantolu Boemondo Malatya’nın yardımına koştu. Ancak yenilerek Danişmentlilerin eline tutsak düştü. Malatya 1103 yılında Danişmentlilerin eline geçti. Danişment Gazi, elinde esir bulunan Boemondo’yu iki yüz altmış bin dinar karşılığı serbest bıraktı. Ancak bu hareketi, I. Kılıçarslan’la arasını açtı. Maraş civârında yapılan savaşta yenilen Danişment Gazi, 1104 yılında vefat etti. Beyliğin başına oğlu Melik Gazi geçti.Sivas’ta kurulan haçlılar ve bizanslılarla savaşan ilk beyliktir .

Saltuklu Beyliği

Saltuklu Beyliği, Malazgirt Savaşı’ndan sonra Büyük Selçuklu Devleti komutanlarından, aynı zamanda adı ‘seyyid’ olan Ebulkasım Saltuk Bey’in 1071 yılında kurduğu Anadolu Türk Beyliği’dir. Merkezi Erzurum’dur.

Saltuklular, Gürcülerle savaşarak topraklarını genişletmişlerdir. Danişmentlilerle birlik olup Haçlılara karşı başarılı savaşlar yapmışlardır. Anadolu Selçuklu Sultanı Rükneddin Süleyman Şah, Gürcüler üzerine çıktığı sefere Saltuk Beyi Alâattin Melik Şahı da davet etmiştir. Ancak, Alâattin Melik Şah bu sefere katılmayı kabul etmeyince, Rükneddin Süleyman Şah, 1202′de Erzurum’u alarak Saltuklular Beyliği’ne son vermişdir.

Saltuklu beyleri, kültüre, sanata ve mimari eselere çok önem vermişler ve sahip oldukları yerlerde çeşitli mimarî eserler yaptırmışlardır. Melik Gâzi; Kale Camii ve Tepsi Minareyi inşa ettirmiştir. Erzurum’da 1179’da inşa edilen Ulu Camiyi Nâsıreddin Muhammed yaptırmıştır. Üç kümbetler ismiyle bilinen türbelerden biri, İzzeddin Saltuk’a aittir. Bu türbenin yanında bir de zâviye vardır. Tercan’da, Mama Hatun tarafından bir kervansaray ve türbe yaptırılmıştır. 1232 senesinde, Ebû Mensûr tarafından inşa ettirilen Micingerd Kalesi, Saltuklulara ait önemli eserlerdendir ve bu eserlerin çoğu zamanımıza kadar ulaşmıştır.

Artuklu Beyliği

Artuklu Beyliği, başkenti Diyarbakır, güneydoğudaki, Mardin, Hasankeyf ve Harput bölgelerinde 1102-1409 yılları arasında hüküm sürmüş bir Oğuz Türkmen Beyliğidir.

Artuklular, 1102 yılında, Güney ve Doğu Anadolu’da kurulmuş bir beyliktir. İsmini Türkmen beyi olan ‘seyyid’ Artuk Bey’den almıştır. 1086 yılında Kudüs’ü alan Artuk Bey aynı yıl burada öldü. Daha sonrasında Artuklular Hısnıkeyfa, Mardin ve Harput olmak üzere üç ana koldan idare edildiler.

Hısnıkeyfa kolu, Artuk Bey’in oğlu Sökmen Bey tarafından kurulmuştur. Başkenti Hısnıkeyfa, daha sonra da Diyarbakır olarak belirlenmiştir. 1231 yılında Eyyubiler tarafından yıkılmışlardır.

Mardin kolunun kurucusu İlgazi Bey’dir. Sırasıyla Anadolu Selçuklu, Eyyubi ve Moğol hakimiyetine girmişler, 1409 yılında Karakoyunlular tarafından yıkılmışlardır.

Harput kolunun kurucusu Mardin Artuklularından Melik İmameddin Ebubekir’dir. 1224 yılında I. Alaaddin Keykubat, Harput’u alarak bu kola son vermiştir.

Artuklulardan günümüze kadar gelen tarihi eser, halen ayakta durmakta olan Malabadi Köprüsü’dür. Malabadi Köprüsü 1147 yılında yapılmıştır. Malabadi Köprüsü dünyanın en büyük taş kemerli köprüsüdür ve Ayasofya Kilisesi’nın kubbesini içine rahatlıkla alabilecek kadar büyüktür.

Mengüçlü Beyliği

Mengüçlü beyliği ya da Mengücekliler (1080-1228), Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’da Erzincan, Kemah, Divriği, Şebinkarahisar yöresinde kurulmuş bir beylik. Kurucusu Malazgirt Savaşı’na komutan olarak katılmış Mengücek Gazi’dir. 1080 yılında kurulduğu kabul edilmektedir[kaynak belirtilmeli]. Gürcülere ve Rumlara karşı başarıları vardır[kaynak belirtilmeli].

Mengücek Gazi, Anadolu’nun fethi sırasında Erzincan, Kemah, Divriği ve Karahisar’ı zaptetmişti. Kendisi bu çarpışmalarda şehit düştü. 1142 yılında Mengücek Gazi’nin oğlunun iktidara gelmesiyle Erzincan kolu ve Divriği kolu olmak üzere ikiye bölündüler. Erzincan kolunu 1228 yılında Erzincan’ı alan I. Alaeddin Keykubat bitirmiştir. Divriği kolu da 1252 yılında Selçukluların yönetimi altına girdi.

Mengücekliler sanatta da ilerlemiştirler. Divriği’de bulunan bazı eserleri zamanımıza kadar gelmiştir. Divriği’deki Kale Câmii bunlardandır ve 1180′de Şâhin-şâh Süleymân tarafından yaptırılmıştır. Yine Divriğideki Ulu Câmii de Mengücüklerden Ahmed Şâh tarafından 1228-89 yılında inşâ ettirilmiştir. Bu câmiin kapıları sanat tarihi bakımından oldukça değerli kabul edilir. Ulu Câmii’n minberini ve hisarın kapılarından birini de Ahmed-şâh yaptırmıştır. Behrâm Şâh’ın kızı Turan Melek tarafından Ulu Camii’ye bitişik olarak yaptırılan Dârüşşifâ da önemli Mengücekli eserlerindendir.

Çubukoğulları Beyliği

Çubukoğulları Beyliği, Selçuklu serdarları Çubuk Bey (1085-1092) ve oğlu Mehmed Bey tarafından 1085-1112 arasında Fırat Nehri’nin batısında Palu, Genç arasını, Çemişgezek, Eğin, Arapgir ve civarını fethederek kurulan Türk beyliği. Sünni, Hanefi olup beylik merkezi Çemişgezek’ti. 1112′de Artuklu Beyliği hakimiyeti altına girdi.

aka beylii, 1 dönem anadolu beylikleri, anadoluda kurulan birinci dönem türk beylikleri, tüm beyliklerin nerelerde kurulduğu ve
  1. lilia
    Pazar, 12 Ara 2010 zamanında 14:53 | #1

    teşekkür ederim çok yardımcı oldu:))))))))))))

  2. MÜSEMMA
    Perşembe, 23 Ara 2010 zamanında 15:38 | #2

    çooooook tsk.

  3. selin
    Salı, 04 Oca 2011 zamanında 16:59 | #3

    ÇOK GÜZEL BİLGİLER BUNLAR SAĞOLUN

  4. ayşenur doğmuş
    Çarşamba, 30 Kas 2011 zamanında 18:28 | #4

    teşekkürlerrrrrr

  5. Burak Arslan
    Çarşamba, 03 Nis 2013 zamanında 20:49 | #5

    Tam aradığım bilgiler çok teşekkür ederim .

  6. Seray Sadi
    Çarşamba, 01 May 2013 zamanında 09:59 | #6

    bence çoook güzel bilgiler ödevime çoook yardımcı oldu yapanların hepsi tşk ederim.

  1. şimdilik geri bağlantı yok